PFAS: misschien wel de gevaarlijkste stoffen?

We leven in een wereld waarin chemische stoffen onze dagelijkse omgeving doordringen, vaak onzichtbaar maar met verstrekkende gevolgen. Eén van de meest verontrustende groepen is PFAS, een familie van gevaarlijke chemicaliën die zich overal in het milieu bevinden – en in ons lichaam. Deze stoffen, die we vaak niet eens opmerken, kunnen onze gezondheid op lange termijn ernstig schaden. In dit blog ontrafelen we het mysterie van PFAS: wat ze zijn, hoe ze zijn ontstaan, hun link met ernstige ziektes zoals kanker, waar ze in je leven schuilen en vooral hoe je jezelf kunt beschermen tegen hun schadelijke effecten.

Wat zijn PFAS?

PFAS is een verzamelnaam voor meer dan 6.000 door de mens gemaakte chemische stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen. Ze bevatten sterke bindingen tussen koolstof- en fluoratomen, waardoor ze extreem stabiel zijn en niet of nauwelijks afbreken. Hierdoor worden ze ook wel “forever chemicals” genoemd. Dankzij hun unieke eigenschappen, zoals water-, vet- en vuilafstotendheid, worden PFAS veelvuldig toegepast in diverse producten.

Hoe zijn PFAS ontstaan?

PFAS werden in 1938 per toeval ontdekt door een chemicus bij het Amerikaanse bedrijf DuPont. Tijdens experimenten met koelmiddelen ontdekte men een stof met uitzonderlijke eigenschappen: politetrafluoretheen (PTFE), beter bekend als Teflon. Vanaf de jaren 40 begon DuPont met de massaproductie van Teflon, dat een revolutie betekende voor de anti-aanbakindustrie.

In de decennia daarna kwamen steeds meer toepassingen voor PFAS, waaronder water- en vuilafstotende stoffen zoals Scotchgard (ontwikkeld door 3M), brandwerende schuimen en industriële smeermiddelen. Bedrijven zoals DuPont en 3M produceerden op grote schaal stoffen als PFOA (perfluoroctaanzuur) en PFOS (perfluoroctaansulfonzuur), zonder dat de langetermijneffecten op mens en milieu goed werden onderzocht.

Ontdekking gevaren PFAS

De ontdekking van de gevaren van PFAS was een nachtmerrie die decennia lang verborgen bleef. In de vroege jaren ’90 begon een dappere groep wetenschappers, waaronder Dr. Phil Landrigan, de alarmerende tekenen van PFAS-contaminatie op te merken. Ze ontdekten dat deze stoffen zich niet alleen ophoopten in de natuur, maar ook in mensen, en dat ze schadelijke effecten hadden op de gezondheid. Wat echter echt schokkend was, was dat bedrijven als DuPont, die al decennia lang verantwoordelijk waren voor de productie van Teflon, wisten dat PFAS gevaarlijk waren, maar het opzettelijk verborgen hielden. In geheime documenten die later uitlekten, bleek dat DuPont al in de jaren ’60 had ontdekt dat de stof PFOA – een van de gevaarlijkste PFAS – schadelijk was voor de gezondheid. In plaats van deze informatie te delen, bleef het bedrijf gewoon doorgaan met het produceren van Teflon, terwijl miljoenen mensen onwetend in contact kwamen met de giftige stoffen.

Het duurde tot de vroege jaren 2000 voordat de waarheid langzaam aan het licht kwam, wat leidde tot gigantische rechtszaken en verwoestende schadeclaims, waaronder een schikking van 671 miljoen dollar in 2017. Maar de schade was al gedaan: de onzichtbare, verwoestende impact van PFAS was wereldwijd verspreid. Bekijk de volledige tijdlijn

Most see films en documentaires

!!! Gevaren PFAS !!!

Het gevaar van PFAS is aanzienlijk ernstiger dan lange tijd werd aangenomen. Deze “forever chemicals” stapelen zich op in het menselijk lichaam en hebben een onzichtbare, maar onmiskenbaar verwoestende impact. Een van de meest verontrustende eigenschappen is dat het lichaam PFAS niet kan afbreken. Deze stoffen blijven jarenlang aanwezig, ophopend in organen en weefsels, zelfs bij het stoppen van blootstelling. Dit maakt PFAS tot een sluipend gevaar dat onopgemerkt schade aanricht.

Stoffen zoals PFOA en PFOS worden in verband gebracht met ernstige ziekten, waaronder kanker. De schadelijke effecten beperken zich echter niet daartoe. PFAS tasten essentiële organen en lichaamsfuncties aan, met verstrekkende gevolgen voor de gezondheid.

PFAS dringen diep door in het lichaam en verstoren de delicate balans van schildklierhormonen, wat kan leiden tot aandoeningen zoals hypothyreoïdie. Daarnaast veroorzaken ze leverbeschadiging, verhogen ze het cholesterolgehalte en beïnvloeden ze de vruchtbaarheid, wat de kans op complicaties tijdens de zwangerschap vergroot. Nog zorgwekkender is de invloed op het immuunsysteem: PFAS verminderen de effectiviteit van vaccins en verzwakken de natuurlijke weerstand tegen infecties.

RIVM heeft PFAS inmiddels op de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen geplaatst. Dit is een lijst waar ook stoffen vermeld staan zoals: asbest, BPA en Chroom VI.

Waar zit PFAS in?

  • Anti-aanbakpannen: Traditionele Teflon-pannen bevatten vaak PFAS. Kies voor alternatieven zoals roestvrij staal, gietijzer of keramische pannen. Een koekenpan zonder PFAS of een bakvorm zonder PFAS
  • Cosmetica en verzorgingsproducten: PFAS zitten in sommige make-up, waterproof mascara, lippenstift en scheerschuim. Vermijd producten met ingrediënten zoals PTFE of andere “fluoro”-verbindingen.
  • Waterafstotende kleding en schoenen: Veel regenjassen, outdoorkleding en schoenen bevatten PFAS. Let op labels zoals “PFC-vrij” bij het kopen van nieuwe producten.
  • Voedselverpakkingen: PFAS worden gebruikt in verpakkingen voor fastfood, zoals pizzadozen en popcornzakken. Kies waar mogelijk voor vers en onbewerkt voedsel.
  • Drinkwater: In sommige gebieden zijn PFAS aangetroffen in het drinkwater door industriële lozingen. Gebruik een waterfilter met actieve kool of omgekeerde osmose om PFAS te verwijderen.
  • Brandblusschuim: In sommige regio’s, vooral in de buurt van militaire bases en luchthavens, is de bodem ernstig vervuild door brandblusschuim met PFAS. Vermijd vissen of zwemmen in deze gebieden.
  • Tapijten en meubels: Veel tapijten, banken en stoffen meubels zijn behandeld met PFAS om ze vlekbestendig te maken. Kies voor producten met een “PFAS-vrij” label.
  • Schoonmaakmiddelen: Sommige vet- en waterafstotende sprays bevatten PFAS. Controleer de ingrediëntenlijst en kies voor milieuvriendelijke schoonmaakproducten.
  • Tandfloss en tandpasta: Sommige soorten tandfloss zijn gecoat met PFAS om soepel tussen de tanden te glijden. Kies voor een natuurlijke, PFAS-vrije variant.
  • Gerecycled papier en karton: Sommige gerecyclede producten, zoals bakpapier en kartonnen wegwerpservies, bevatten nog steeds restanten van PFAS. Gebruik alternatieven zoals ongebleekt bakpapier of glazen voedselcontainers. Bakpapier zonder PFAS

Tip

Om te achterhalen of PFAS voorkomen in een specifiek product, kan navraag worden gedaan bij de leverancier. De leverancier is verplicht deze informatie binnen 45 dagen kosteloos te verstrekken. Deze verplichting geldt niet voor persoonlijke verzorgingsproducten (cosmetica). Bij persoonlijke verzorgingsproducten worden alle ingrediënten vermeld op het etiket.

Bronnen
RIVM, Gezondheidsraad, WHO, The Guardian, Duke University, Science Daily, EPA

Recente blogs

Samen het
verschil maken?

Of je nu een vraag hebt, een project wilt bespreken of gewoon even wilt sparren, we staan voor je klaar!