We leven in een wereld waarin chemische stoffen onze dagelijkse omgeving doordringen, vaak onzichtbaar maar met verstrekkende gevolgen. Eén van de meest verontrustende groepen is PFAS, een familie van gevaarlijke chemicaliën die zich overal in het milieu bevinden – en in ons lichaam. Deze stoffen, die we vaak niet eens opmerken, kunnen onze gezondheid op lange termijn ernstig schaden. In dit blog ontrafelen we het mysterie van PFAS: wat ze zijn, hoe ze zijn ontstaan, hun link met ernstige ziektes zoals kanker, waar ze in je leven schuilen en vooral hoe je jezelf kunt beschermen tegen hun schadelijke effecten.
PFAS is een verzamelnaam voor meer dan 6.000 door de mens gemaakte chemische stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen. Ze bevatten sterke bindingen tussen koolstof- en fluoratomen, waardoor ze extreem stabiel zijn en niet of nauwelijks afbreken. Hierdoor worden ze ook wel “forever chemicals” genoemd. Dankzij hun unieke eigenschappen, zoals water-, vet- en vuilafstotendheid, worden PFAS veelvuldig toegepast in diverse producten.
PFAS werden in 1938 per toeval ontdekt door een chemicus bij het Amerikaanse bedrijf DuPont. Tijdens experimenten met koelmiddelen ontdekte men een stof met uitzonderlijke eigenschappen: politetrafluoretheen (PTFE), beter bekend als Teflon. Vanaf de jaren 40 begon DuPont met de massaproductie van Teflon, dat een revolutie betekende voor de anti-aanbakindustrie.

In de decennia daarna kwamen steeds meer toepassingen voor PFAS, waaronder water- en vuilafstotende stoffen zoals Scotchgard (ontwikkeld door 3M), brandwerende schuimen en industriële smeermiddelen. Bedrijven zoals DuPont en 3M produceerden op grote schaal stoffen als PFOA (perfluoroctaanzuur) en PFOS (perfluoroctaansulfonzuur), zonder dat de langetermijneffecten op mens en milieu goed werden onderzocht.
De ontdekking van de gevaren van PFAS was een nachtmerrie die decennia lang verborgen bleef. In de vroege jaren ’90 begon een dappere groep wetenschappers, waaronder Dr. Phil Landrigan, de alarmerende tekenen van PFAS-contaminatie op te merken. Ze ontdekten dat deze stoffen zich niet alleen ophoopten in de natuur, maar ook in mensen, en dat ze schadelijke effecten hadden op de gezondheid. Wat echter echt schokkend was, was dat bedrijven als DuPont, die al decennia lang verantwoordelijk waren voor de productie van Teflon, wisten dat PFAS gevaarlijk waren, maar het opzettelijk verborgen hielden. In geheime documenten die later uitlekten, bleek dat DuPont al in de jaren ’60 had ontdekt dat de stof PFOA – een van de gevaarlijkste PFAS – schadelijk was voor de gezondheid. In plaats van deze informatie te delen, bleef het bedrijf gewoon doorgaan met het produceren van Teflon, terwijl miljoenen mensen onwetend in contact kwamen met de giftige stoffen.

Het duurde tot de vroege jaren 2000 voordat de waarheid langzaam aan het licht kwam, wat leidde tot gigantische rechtszaken en verwoestende schadeclaims, waaronder een schikking van 671 miljoen dollar in 2017. Maar de schade was al gedaan: de onzichtbare, verwoestende impact van PFAS was wereldwijd verspreid. Bekijk de volledige tijdlijn
Het gevaar van PFAS is aanzienlijk ernstiger dan lange tijd werd aangenomen. Deze “forever chemicals” stapelen zich op in het menselijk lichaam en hebben een onzichtbare, maar onmiskenbaar verwoestende impact. Een van de meest verontrustende eigenschappen is dat het lichaam PFAS niet kan afbreken. Deze stoffen blijven jarenlang aanwezig, ophopend in organen en weefsels, zelfs bij het stoppen van blootstelling. Dit maakt PFAS tot een sluipend gevaar dat onopgemerkt schade aanricht.
Stoffen zoals PFOA en PFOS worden in verband gebracht met ernstige ziekten, waaronder kanker. De schadelijke effecten beperken zich echter niet daartoe. PFAS tasten essentiële organen en lichaamsfuncties aan, met verstrekkende gevolgen voor de gezondheid.
PFAS dringen diep door in het lichaam en verstoren de delicate balans van schildklierhormonen, wat kan leiden tot aandoeningen zoals hypothyreoïdie. Daarnaast veroorzaken ze leverbeschadiging, verhogen ze het cholesterolgehalte en beïnvloeden ze de vruchtbaarheid, wat de kans op complicaties tijdens de zwangerschap vergroot. Nog zorgwekkender is de invloed op het immuunsysteem: PFAS verminderen de effectiviteit van vaccins en verzwakken de natuurlijke weerstand tegen infecties.

RIVM heeft PFAS inmiddels op de lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen geplaatst. Dit is een lijst waar ook stoffen vermeld staan zoals: asbest, BPA en Chroom VI.
Om te achterhalen of PFAS voorkomen in een specifiek product, kan navraag worden gedaan bij de leverancier. De leverancier is verplicht deze informatie binnen 45 dagen kosteloos te verstrekken. Deze verplichting geldt niet voor persoonlijke verzorgingsproducten (cosmetica). Bij persoonlijke verzorgingsproducten worden alle ingrediënten vermeld op het etiket.
Bronnen
RIVM, Gezondheidsraad, WHO, The Guardian, Duke University, Science Daily, EPA